W 1906 roku powstała prywatna szkoła polska im. Stanisława Staszica. Była to oddolna inicjatywa grupy ziemian i inteligencji działających pod wpływem strajkujących uczniów Gimnazjum Męskiego Lubelskiego. Uczniowie ci, domagali się między innymi przywrócenia nauczania języka polskiego.

10 stycznia 1906 roku poświęcono nowo-otworzoną szkołę przy ulicy Bernardyńskiej 12. Przed tą uroczystością ówczesny Biskup Franciszek Jaczewski odprawił Mszę Świętą dla młodzieży nowej placówki. Następnie uczniowie zebrali się w sali nowej szkoły. W obecności rodziców dzieci i przedstawicieli inteligencji, głos zabrał Dyrektor uczelni p. Gracjan Chmielewski, następnie głos zabrali: członek Rady Szkolnej p. Alojzy Kuczyński i biskup Jaczewski, który dopełnił poświęcenia zakładu.

Najciekawsza ze względu na znaczenie historyczne była wypowiedź dyrektora Chmielewskiego, którą redaktorzy ówczesnego Gońca Lubelskiego przytaczali w całości. Wyjaśniał on również kanwę założenia nowej szkoły. Chmielewski ukończył Gimnazjum Męskie w Lublinie w roku 1861. Jak twierdził, był to złoty czas dla polskiej szkoły. Wszystkie zajęcia wykładane były w języku ojczystym. Szkoła Główna przygotowywała pożytecznych działaczy kraju. Czasy, o których mówił to okres wprowadzania reformy Wielopolskiego.

Niestety ta istna idylla skończyła się wraz z nadejściem Powstania Styczniowego i represji po nim. W 1866 roku wprowadzono nową reformę w szkolnictwie, która zniweczyła wszelkie wcześniejsze zapędy. Zmieniono system szkolenia, przede wszystkim język polski już nie był językiem nauczania, ponieważ zastąpił go język rosyjski. Reforma dotarła do Gimnazjum Męskiego i zaczęła wykorzeniać polskie tradycje. Powoływano niekompetentnych dyrektorów, fanatycznych rusyfikatorów. Jednym z nich był Mikołaj Siengalewicz, który dyrektorował szkole w latach 1874 – 1899. Wprowadził on tam regulamin kontrolujący wszelkie poczynania uczniów i karzący ich za najmniejsze uchybienia. To postępowanie władz odbiło się na zachowaniu uczniów. Zaczęli oni organizować sobie samokształcenie, organizowali się w kółka, zapisywali się do partii politycznych, przy jednoczesnym bojkotowaniu wszelkich rosyjskich uroczystości.

Podczas rewolucji 1905 roku w szkole lubelskiej wybuchł potężny strajk, o którym wspominał Roman Ślaski:

O atmosferze w rosyjskiej szkole pisze Roman Ślaski: Gimnazjum Lubelskie i jego uczniowie od 1900 do 1905 roku.

30 stycznia rozpoczął się bojkot sali lekcyjnych i miał trwać aż do odwołania. Uczniowie żądali między innymi wprowadzenia do szkoły języka polskiego, zniesienia systemu policyjnego w szkole, wolności zgromadzeń na jej terenie. Władze rosyjskie w obliczu rosnącego niezadowolenia w całym kraju zgodziły się na tworzenie szkół prywatnych z wykładowym językiem polskim.

Tak więc po latach ucisku i strajków (1905) powstała szkoła polska – Ośmioklasowa filologiczna prywatna szkoła im. Staszica, mająca na celu przywrócenie owych zwyczajów. Przede wszystkim miała podtrzymać duch narodu.

szkoła Staszica
Bernardyńska 12, rok 1910, Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. H. Łopacińskiego.

Instytucja ta mieściła się przy ul. Bernardyńskiej 12, a następnie przy Królewskiej 12. Dotrwała do odzyskania niepodległości. W 1919 roku zawarto umowę pomiędzy Gracjanem Chmielewskim a przedstawicielem ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego i przekazano szkołę władzom odrodzonej Polski. Nadano jej wtedy nazwę Państwowego Gimnazjum im. Stanisława Staszica w Lublinie i przeniesiono do budynku przy Narutowicza 12.

Źródło:

„Goniec Lubelski”, 1906 nr 11 [http://bc.wbp.lublin.pl – dostęp kwiecień 2017]

Historia I LO im. Stanisława Staszica, opr. Marek Chodowski [http://lo01.pl – dostęp kwiecień 2017]

historyk, miłośnik historii Lublina. web-developer