„Lublin, którego już nie ma” – wystawa o utraconej architekturze miasta

„Architektura jest lustrem społeczeństwa” – przypominał Walter Gropius. Te słowa nabierają szczególnego znaczenia w kontekście Lublina – miasta, którego przestrzeń przez dziesięciolecia ulegała nie tylko naturalnym przemianom, lecz także dramatycznym zniszczeniom. Właśnie temu poświęcona jest wystawa „Lublin, którego już nie ma”, przygotowana przez Archiwum Państwowe w Lublinie we współpracy z prywatnym kolekcjonerem Norbertem Podleśnym. Jej otwarcie odbędzie się 25 września 2025 roku o godz. 13:00, w ramach obchodów Europejskich Dni Dziedzictwa.

Podróż w czasie przez nieistniejący Lublin

Ekspozycja przeniesie zwiedzających do miejsc, które niegdyś kształtowały codzienność mieszkańców i krajobraz miasta, a dziś pozostały jedynie na fotografiach, pocztówkach i w dokumentach. Na wystawie będzie można zobaczyć m.in.:

• Sobór pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – monumentalną cerkiew dominującą niegdyś nad Placem Litewskim, rozebraną po odzyskaniu niepodległości,
• Wieniawę – miasteczko żydowskie, tętniące życiem do czasu Zagłady,
• ulice Podzamcza: Szeroką, Jateczną i Krawiecką, zniszczone w czasie okupacji niemieckiej,
• targ przy ul. Świętoduskiej – dawny handlowy puls miasta,
• wieżę ciśnień na Placu Bernardyńskim, zburzoną w 1944 roku,
• hotel Victoria, najbardziej elegancki przedwojenny hotel Lublina, w którego murach powołano Tymczasowy Rząd Republiki Polskiej,
• zakłady Plage i Laśkiewicz – pierwszą polską fabrykę samolotów, dumę przemysłowego Lublina, zbombardowaną w 1939 roku.

Każdy z tych obiektów jest częścią większej opowieści o mieście – wielokulturowym, nowoczesnym, ale też boleśnie doświadczonym przez wojny i okupacje.

Wernisaż i panel dyskusyjny

Otwarciu ekspozycji będzie towarzyszył panel dyskusyjny, w którym udział wezmą historycy, architekci, konserwatorzy i pasjonaci przeszłości miasta, m.in. dr Małgorzata Michalska-Nakonieczna, dr Hubert Mącik, mgr inż. arch. Marcin Semeniuk, Marcin Fedorowicz, Norbert Podleśny oraz Ewelina Wijatkowska. Rozmowę poprowadzi Agnieszka Konstankiewicz, zastępca dyrektora Archiwum Państwowego w Lublinie. Dyskusja ma być próbą spojrzenia na dawną architekturę Lublina z różnych perspektyw – historycznej, konserwatorskiej, społecznej i artystycznej.

Dlaczego warto?

Wystawa jest nie tylko przypomnieniem utraconych miejsc, ale także zaproszeniem do refleksji nad rolą architektury w budowaniu tożsamości zbiorowej. To okazja, by dostrzec, że choć materialne dziedzictwo bywa kruche, jego znaczenie pozostaje żywe w pamięci i kulturze.

Informacje praktyczne

Wystawa „Lublin, którego już nie ma” będzie dostępna od 25 września do 14 listopada 2025 r. w Galerii wystawowej Archiwum Państwowego w Lublinie, w godzinach 9:00–14:00.

Patronami medialnymi wydarzenia są: TVP3 Lublin, Polskie Radio Lublin, Kurier Lubelski, Gość Niedzielny oraz Nowe Radio.